Le locus de la mer chez les poètes augustéens : miroir et creuset des mutations poétiques, politiques et morales du début du Principat

Mme Oriane DEMERLIAC, du laboratoire HiSoMA, sous la direction de Mme Bénédicte DELIGNON et de M. Pascal ARNAUD.

mer 04 déc 2019, ENS de Lyon, D2-034, 14h00.

Pour montrer la richesse des représentations poétiques de la mer, l’époque augustéenne constitue un moment clef. Avec Actium, la mer occupe une place nouvelle à Rome et devient un enjeu majeur, lieu de victoires et de pouvoir dans le discours d’Auguste et dans l’imaginaire romain, à un moment de refondation aussi bien politique que morale après les guerres civiles. C’est la manière dont cet objet s’est constitué en tant que catalyseur de toutes les grandes mutations de l’époque augustéenne que la mer retiendra notre attention. D’un point de vue axiologique, la mer reçoit un traitement négatif inédit où la condamnation de la navigation, reliée aux guerres et à la luxuria, s’inspire chez les poètes d’une synthèse entre les influences de la philosophie grecque et de la morale traditionnelle : elle devient le lieu d’expression des passions humaines, de la cupidité à la colère du Prince. Mais les poètes ont aussi été sensibles à l’héritage grec du motif épique de la mer : Virgile, dans l’Enéide, élabore à partir de ce modèle un héroïsme nouveau où prime la pietas, dans des errances où les épreuves maritimes sont désamorcées. Ovide, dans ses Métamorphoses, relit Virgile pour déconstruire la mer de la fabrique des héros. Pourtant, c’est l’élégie qui, en transférant toute ses ambiguïtés à la mer, en fait le mieux le miroir troublant des changements politiques et des mutations morales que connaît Rome au début du Principat : la réélaboration élégiaque du motif épique de la mer est l’occasion du questionnement et de la réaffirmation des valeurs du mos maiorum, d’expérimentations génériques et surtout de la construction d’un nouvel héroïsme en mer, celui d’Auguste à Actium.

Alexandra Rozokoki

Parution de l’ouvrage suivant : 

Alexandra Rozokoki, The negative presentation of the Greeks in Lycophron’s Alexandra and the dating of the poem.

Η ΑΡΝΗΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΩΝ ΣΤΗΝ ΑΛΕΞΑΝΔΡΑ ΤΟΥ ΛΥΚΟΦΡΟΝΑ ΚΑΙ Η ΧΡΟΝΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΠΟΙΗΜΑΤΟΣ (ΔΙΓΛΩΣΣΗ ΕΚΔΟΣΗ, ΕΛΛΗΝΙΚΑ-ΑΓΓΛΙΚΑ)

Athens: Ekdoseis Koralli, 2019.

110p., 10,60 €.

ISBN: 9789609542630

The disparagement of the Greeks and the pro-Trojan attitude that pervade the Alexandra, culminating in the encomium to Rome/new Troy (Alex. 1226-82, 1446-50), suggest that the poem was composed for the gratification of the Romans. The segment Alex, 1226-82 alludes to the dominion of the Romans over the Italian peninsula, as this was sealed by the defeat of Pyrrhus (275 BC) and completed with the subordination of the cities of Magna Graecia (272/270 BC). Before Rome could begin further expansion to the East and West, it had first to consolidate its domination of the Italian peninsula, which, once accomplished, was a brilliant achievement. The words γης και θαλάσσης σκήπτρα και μοναρχίαν λαβόντες (Alex. 1229-30) declare that Rome, alone and unopposed, rules the land of Italy (from Pisa. Ariminum, to the Straits of Messina) and the surrounding seas (Adriatic, Ionian, Tyrrhenian). The creator of the Alexandra is the poet and grammarian Lycophron of Chalcis about whom there is evidence that he maintained kinship bonds with Rhegium in Southern Italy. Numerous of the poet’s objectives lying behind the writing of the Alexandra are illuminated through details known about his life as well as via the observations I have made concerning historical events and social conditions of the cities of Magna Graecia from the era of colonization until the 3rd cent. BC: among these are the emphatic reference to Scylla, aversion to anything Locrian, the championing of the Messenian heroes (the Apharetidae) and the criticism of the Spartans’ guile. (From the publisher)

Η υποτίμηση των Ελλήνων και η φιλοτρωική διάθεση που διαπερνά την Αλεξάνδρα με αποκορύφωση το εγκώμιο προς τη Ρώμη/νέα Τροία (Αλεξ. 1226-82. 1446-50) υποδεικνύουν ότι το ποίημα έχει συντεθεί προς ευχαρίστηση των Ρωμαίων. Το κομμάτι Αλεξ. 1226-82 αφορά στην κυριαρχία των Ρωμαίων επί της ιταλικής χερσονήσου, όπως αυτή σφραγίστηκε με την ήττα του Πύρρου (275 π.Χ.) κι ολοκληρώθηκε με την υποταγή των πόλεων της Μ. Ελλάδας (272/270 π.Χ.). Προτού η Ρώμη αρχίσει την περαιτέρω επέκταση προς ανατολάς και δυσμάς, έπρεπε πρώτα να εδραιώσει την κυριαρχία της στην ιταλική χερσόνησο, πράγμα που αποτελούσε μεγάλο κατόρθωμα. Η φράση γης και θαλάσσης σκήπτρα και μοναρχίαν λαβόντες (Αλεξ. 1229-30) υπαινίσσεται ότι η Ρώμη εξουσιάζει μόνη κι ανενόχλητη τη γη της Ιταλίας (από την Πίσα, το Ariminum μέχρι τον πορθμό της Μεσσήνης) και τις γύρω θάλασσες (Αδριατική, Ιόνιο, Τυρρηνικό). Δημιουργός της Αλεξάνδρας είναι ο ποιητής και γραμματικός Λυκόφρων από τη Χαλκίδα, για τον οποίο μαρτυρούνται συγγενικοί δεσμοί με το κατωιταλιωτικό Ρήγιο. Μέσα από βιογραφικά στοιχεία του ποιητή αλλά και μέσα από αναγωγές σε ιστορικά γεγονότα και κοινωνικές καταστάσεις των πόλεων της Μ. Ελλάδας από την εποχή του αποικισμού μέχρι τον 3ο αι. π.Χ., φωτίζονται διάφορα σημεία του ποιήματος όπως είναι η εμφατική αναφορά στη Σκύλλα, η απέχθεια σ’ οτιδήποτε λοκρικό, η προβολή των Μεσσηνίων ηρώων (Αφαρητίδες) και ο ψόγος των Σπαρτιατών ως πανούργων. (Από την παρουσίαση στο οπισθόφυλλο του βιβλίου)

VI JORNADAS CIENTÍFICAS SOBRE LITERATURA HELENÍSTICA “TEXTO POÉTICO Y TEXTO EN PROSA: ANÁLISIS DE LAS INTERSECCIONES GENÉRICAS”

 MIÉRCOLES 13 DE NOVIEMBRE 

16:00–16:15 h: PRESENTACIÓN DE LAS JORNADAS 

16:15–16:45 h: PROF. TOMÁS SILVA SÁNCHEZ (Universidad de Cádiz) 

“Métrica griega: lápiz, papel, estadísticas y algo más” 

16:45–17:30 h: PROF. LUIS A. GUICHARD (Universidad de Salamanca) 

“Relación entre poesía y prosa en Gregorio de Nacianzo” 

17:30–18:00 h: BREVE PAUSA 

18:00–18:45 h: PROF. IRENE WEISS (Universidad de Mainz) 

“De las hamadríadas como ninfas bucólicas” 

18:45–19:15 h: PROF. CHRISTOPHE CUSSET (ENS de Lyon) 

“De la prose johannique à la poésie nonniene: les méthodes de la paraphrase poétique de Nonnos de Panopolis” 

19:15–19:45 h: PROF. RAFAEL J. GALLÉ CEJUDO (Universidad de Cádiz) 

Frustula elegiaca 

19:45–20:30 h: DEBATE 

 JUEVES 14 DE NOVIEMBRE 

16:15–17:00 h: PROF. M.ª PAZ LÓPEZ MARTÍNEZ (Universidad de Alicante) 

“Historias de princesas en los fragmentos de la novela griega I“ 

17:00–17:45 h: PROF. CONSUELO RUIZ MONTERO (Universidad de Murcia) 

“Historias de princesas en los fragmentos de la novela griega II” 

17:45–18:15 h: BREVE PAUSA 

18:15–19:00 h: PROF. SILVIA BARBANTANI (Universidad Sacro Cuore de Milán) 

“Apollonius of Rhodes between prose and poetry” 

19:00–19:30 h: PROF. MANUEL SÁNCHEZ ORTIZ DE LANDALUCE (Universidad de Cádiz) 

“Notas sobre el σοφός en la Antología Palatina 

19:30–20:30 h: DEBATE Y CLAUSURA

Programa VI Jornadas Literatura helenistica 2019